यत् धातुः (yat – to strive)

ह्यः प्रमोदवर्येण यत् इति धातुः प्रयुक्तः। यत् इति भ्वादिगणीयः अत्मनेपदी धातुः अस्ति।
लट्लकार-रूपाणि
यतते यतेते यतन्ते
यतसे यतेथे यतध्वे
यते यतावहे यतामहे
लृट्लकारे यतिष्यते इत्यादयः।
लङ्लकार-रूपाणि
अयतत अयतेताम् अयतन्त
अयतथाः अयतेथाम् अयतध्वम्
अयते अयतावहि अयतामहि
यातकः-तिका, यत्यम्, यत्नः, आयत्तः, आयत्तवान्, यतिः, यतमानः।
यतितव्यम्, यतनीयम्, यत्यम्, यतितुम्, यतयितुम्, यतित्वा, यतयित्वा, प्रयत्य।
ईषच्चेतः, दुश्चेतः, सुचेतः।

२०१२-०१-२८ शनिवासरः (2012-01-28 Saturday)

सांस्कृतिकरिक्थम् (Cultural Inheritance)

२६-०१-२०१२तमस्य गण्तन्त्रदिवसस्य संस्कृतसमाचरे अस्ति भारतस्य समृद्धं वैविध्यपूर्णं सांस्कृतिकरिक्थं प्रस्तोष्यते इति। रिक्थं इति शब्दः उपयोगी शब्दः अस्ति।
रिक्थग्राहम् – inheriting property, रिक्थजातम्  – collected estate (of a deceased person), रिक्थभागी  – an heir, रिक्थभाक् – an heir.

http://newsonair.nic.in/Text-nsd-Bulletins-schedule.asp

२०१२-०१-२७ शुक्रवासरः (2012-01-27 Friday)

अनुवादः (Translation)

हमें समाज की बुराइयों को दूर करने का यत्न करना चाहिए। (पृष्ठः ४७१ – बृहत् अनुवाद-चन्द्रिका, चक्रधर नौटियाल `हंस॑ मोतीलाल बनारसीदास।)
अस्माभिः समाजस्य दोषाः अपाकर्तुं प्रयत्नं कर्तव्याः।
अपि अयम् अनुवादः समीचीनमस्ति? अस्य अनुवादस्य अन्यान् विकल्पान् अपि कृपया ज्ञापयतु।

२०१२-०१-२६ गुरुवासरः (2012-01-26 Thursday)

शैत्यम् औष्णम् च (Coldness and Warmth)

अद्यत्वे केन्बरानगरे रात्रौ शैत्यम् किन्तु दिवसे औष्णम् अस्ति तस्मात् समयित्वं न भवति।

२०१२-०१-२५ बुधवासरः (2012-01-25 Wednesday)

केनेषितम् (Missioned by Whom)

केनेषितं पतति प्रेषितं मनः। केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः।
केनेषितां वाचमिमां वदन्ति। चक्षुः शोत्रं क उ देवो युनक्ति॥केनोपनिषद्.१॥
By whom missioned falls the mind shot to its mark? By whom yoked moves the first life-breath forward on its paths? By whom impelled is this word that men speak? What god set eye and ear to their working? (Translation by Sri Aurobindo)
युज् इति धातुः to join अर्थे प्रयुज्यते किन्तु तस्य अन्यः अर्थः to set to work अपि अस्ति। तस्मिन् अर्थे अत्र युज् इत्यस्य धातोः उपयोगः अस्ति।

२०१२-०१-२४ मङ्गलवासरः (2012-01-24 Tuesday)

नौकाविहारम् (Boating)

अद्य प्रातःकाले आकाशः मेघाच्छादितः आसीत् जलं च वर्षति स्म। तस्मात् वयं निश्चयम् अकुर्म प्रत्यागमिष्यामि यतो हि अत्र किञ्चित् अपि कर्तुं न शक्नुमः इति। किन्तु किञ्चित् अग्रे गत्वा सूर्यदेवस्य दर्शनम् अभवत् तस्मात् वयं परिवर्त्य उमम् (wharf) अगच्छाम। तत्र भाटनौकाम् आदाय समुद्रे नौकाविहाराय अगच्छाम। त्रिहोरापर्यन्तं विहारं कृत्वा सिडनीनगरं प्रति अगच्छाम। तत्र दिव्यांशुः स्वकार्याय अगच्छत्। सिडनीनगरे मीतावर्यायाः दन्तपरीक्षा अभवत् तत् परं वयं केन्बरानगरम् आगच्छाम। इति अवकाशः पूर्णः।

२०१२-०१-२३ सोमवासरः (2012-01-23 Monday)

शीतम् (Cold)

अद्य प्रातःकाले आकाशः मेघाच्छादितः आसीत्। पवनः अपि आसीत् तस्मात् वातावरणं शीतलम् आसीत्। बालकाः जले तरितुं न अशक्नुवन्। वयं सर्वे समुद्रतीरे एव भ्रमणम् अकुर्म। अपराह्णे दिवाकरस्य दर्शनम् अभवत् तदा कन्ये अतरतां दिव्यांशुः तु क्लान्तः आसीत् तस्मात् सः समुद्रतीरे एव अस्वपत्। सायंकाले वर्षाम् अपतत् तस्मात् वयं भाटनिवासे एव अतिष्ठाम।

२०१२-०१-२२ रविवासरः (2012-01-22 Sunday)

दिव्यांशुः आगच्छत् (Divyanshu Arrives)

सायंकाले सार्धषट्वादने दिव्यांशुः स्वकार्यं कृत्वा सेलामेन्डरबे-स्थानं प्राप्तवान्। प्रातःकाले वयं पर्वतशिखरे आरोहाम। तत् परं कन्ये समुद्रे अतरताम् च।

२०१२-०१-२१ शनिवासरः (2012-01-21 Saturday)

सेलामेन्डरबे-स्थानं प्राप्तवन्तः (Reached Salamander Bay)

अद्य प्रातः सार्धपञ्चवादने वयं गृहात् निर्गम्य सार्धाष्टवादने सिडनीनगरं प्राप्तवन्तः। ज्वलिता दन्तचिकित्सकं परीक्षणाय अमिलत्। पुरा अस्माभिः निश्चितम् परीक्षणस्य परं वयं दिव्यांशुं नयित्वा गमिष्यामः इति। सः सिडनीनगरे आसीत् किन्तु दिव्यांशुः अकथयत् मया अद्य संगीतस्य प्रतीरूपं (recording) कर्तव्यम् तस्मात् अद्य अहं भवद्भिः सह आगन्तुम् न शक्नोमि श्वः आगमिष्यामि इति। तस्मात् वयं चत्वारः जनाः सेलामेन्डरबे-स्थानं सायंकाले त्रिवादने प्राप्तवन्तः। भाटनिवासे सामग्रीं स्थापयित्वा कन्ये समुद्रतीरे तरणाय आवाभ्यां सह अगच्छताम्।

२०१२-०१-२० शुक्रवासरः (2012-01-20 Friday)

अवकाशः
अद्य प्रभृति वयं मङ्गलवासर-पर्यन्तं अनूपं गमिष्यामः।
हिमांशुः