अन्ताराष्ट्रीयरामायणसम्मेलनम् (International Ramayana Conference)

वयं गर्वम् अनुभवामः यतो हि केन्बरानगरस्थः विद्वान् पण्डितः विद्यावारिधिसम्मानेनालङ्कृतः शैलेशद्विवेदीमहाभागः फिजीदेशे १४-१६अक्टूम्बर२०१६तिथिषु आयोजिते प्रथमे अन्ताराष्ट्रीयरामायणसम्मेलने ओस्ट्रेलियादेशस्य प्रतिनिधिः आसीत्। सः सम्मेलने मुख्यप्रवक्ता च आसीत्। सः तस्य सम्मेलनस्य अनुभवान् अस्मत्कृते मङ्गलवासरे २५अक्टूम्बर२०१६तिथौ सायङ्काले सार्धसप्तवादनात् सार्धाष्टवादनपर्यन्तम् (6.30-7.30pm) वर्णयिष्यति। तस्य व्याख्यानस्य परं सर्वेभ्यः भोजन-प्रसादः अस्ति। कृपया व्याख्याने आगन्तव्यम् अन्यैः भक्तैः सह भोजनं सम्भजतु च।

२०१६-१०-२२ शनिवासरः (2016-10-22 Saturday)

मुकुटोपलस्खलत्करैः (Hand fumbling on the precious stones in their crown)

स संचरिष्णुर्भुवनान्तरेषु यां यदृच्छयाशिश्रियदाश्रयः श्रियः ।
अकारि तस्यै मुकुटोपलस्खलत्करैस्त्रिसंध्यं त्रिदशैर्दिशे नमः ।।शिशुपालवधम् 1.46॥
अन्वयः – श्रियः आश्रयः संचरिष्णुः स यदृच्छया भुवनान्तरेषु याम् अशिश्रियत् मुकुटोपलस्खलत्करैः त्रिदशैः त्रिसंध्यं तस्यै दिशे नमः अकारि ।
अस्य श्लोकस्य अन्वयः विश्लेशणं च अत्र पश्यतु – https://maghakavyam.wordpress.com/2011/07/20/1-46/
Translation: When he (Haranyakashapu), the abode of Glory, would by chance resort to any quarter, with a desire to travel in the various worlds, in that direction salutations were offered by (the thirty) gods in all the three junctures of day, with their hands fumbling on the precious stones in their crown. (Translation from – http://www.dli.ernet.in/bitstream/handle/2015/406511/Sisupalavadham-.pdf?sequence=1&isAllowed=y)

मुकुटोपलस्खलत्करैः इति विशेषणस्य हेतुः अभिप्रायः प्रयोजनम् औचित्यं वा न बोधामि। कृपया मां बोधयतु।
२०१६-१०-२१ शुक्रवासरः (2016-10-21 Friday)

श्वयुवमघोनामतद्धिते ।६।४।१३३।। (samprasāraṇaa of aṅga śvan, yuvan, maghavan when a non-taddhita affix follows)

अन्नन्तानां भसञ्ज्ञकानाम् एषाम् अतद्धिते परे सम्प्रसारणं स्यात्। मघोनः। मघवभ्याम्। एवं श्वन्, युवन् ।।
अर्थात्

‘अन्’ शब्द जिन के अन्त में हैं ऐसे भसञ्ज्ञक श्वन्, युवन्, मघवन् शब्दों का तद्धितभिन्न प्रत्यय परे होने पर सम्प्रसारण जो जाता है।
इमं सूत्रमन्तरेण एकं सुभाषितमत्यन्तप्रसिद्धमस्ति ।

काचं मणिं काञ्चनमेकसूत्रे
ग्रथ्नासि बाले! किमिदं विचित्रम् ?
विचारवान् पाणिनिरेकसूत्रे
श्वानं युवानं मघवानमाह ।।

अर्थात् ,

माला गूंथती हुई किसी लड़की से प्रश्न किया गया कि तुम कांच, मणि और सोने को एक ही सूत्र (तागे) में क्यों गूंथ रही हो? वह उत्तर देती है – विचारवान् पाणिनिमुनि ने भी तो एक सूत्र में कुत्ते, युवा और इन्द्र को घसीट मारा है ।  कहने का अर्थ यह है कि जब पाणिनि जैसे बुद्धिमान लोग भी असमान वस्तुओं को एक स्थान में बिठाते हैं तो भला मैं बाला (मूर्खा) ऐसा करूँ तो इसमें आश्चर्य की क्या बात है?

 

 

२०१६-१०-१७ सोमवासरः (2016-10-17 Monday)

आचमनमन्त्राः (Mantras for Achamanam)

ॐ अमृतोपस्तरणमसि स्वाहा॥१॥
ॐ अमृतापिधानमसि स्वाहा॥२॥
ॐ सत्यं यशः श्रीर्मयि श्रीः श्रयतां स्वाहा॥३॥
तैत्तिरीयारण्यकः॥१०।२२।३५॥
उपस्तरणम् – undercover
अपिधानम् – cover
मयि – in me
मन्ये श्रयताम् इति श्रिञ् सेवायाम् इति धातोः निषपन्नः।
Aum O nectar! you are an undercover or substratum; Aum O nectar! you are a (top)cover; Aum may truth, glory, wealth stay within me.
I think the sense is as I sip this water, let it provide a cover to me from all side so that all the good qualities can stay within me.

२०१६-१०-१६ रविवासरः (2016-10-16 Sunday)

पिधानम् (Cover)

भाग्यास्तमयमिवाक्ष्णोर्हृदयस्य महोत्सवावसानमिव।
द्वारपिधानमिव धृतेर्मन्ये तस्यास्तिरस्करणम्॥२।११ मालविकाग्निमित्रम्॥
यदा अद्य वयम् इमं श्लोकम् अपठाम तदा आचार्याय पिधानम् इति न रोचते। सः अकथयत् पि इति कोऽपि उपसर्गः नास्ति इति। अहम् अकथयम् अस्ति इति। सः पृच्छति किं प्रमाणम् इति। अहम् उदतरम् अहमेव प्रमाणम् इति। तत् अपि तस्मै न रोचते। अन्ते आप्टेवर्यस्य शब्दकोषात् ज्ञातम् अपि इति उपसर्गः किन्तु भागुरिमते किञ्चित्वारं अ इति लुप्यते पि इत्येव अवशिष्यते तस्मात् अपिधानम् पिधानम् वा उपयुज्यते।

२०१६-१०-१५ शनिवासरः (2016-10-15 Saturday)

श्यामदेशनरेशः (The King of Thailand)

ह्यः श्यामदेशनरेशः दिवं गतः। पूर्णः श्यामदेशः तस्य परलोकगमनस्य शोके निमग्नः अस्ति। अहं तेषां शोकं अनुभवामि। यदा अनेकानां देशानां स्थितिम् अवलोकयामि तदा जानामि देशस्य नेतुः का गरिमा (importance) अस्ति। श्यामदेशनरेशः चिरकालं सिंहासनम् अलङ्कृत्य प्रजां धैर्यं बलं च अददात्। इदानीं सा प्रजा तस्य सेवायै कृतज्ञतां प्रकटीकरोति तस्य मोक्षार्थं प्रार्थयते च। अहम् अपि तस्य मोक्षार्थं प्रार्थये।

_91913778_thailand-family-tree_obit_v2
Thailand Royal Family Tree (Courtesy BBC)

२०१६-१०-१४ शुक्रवासरः (2016-10-14 Friday)

नरेन्द्रमोदिप्रतिकायदहनम् (Burning Narendra Modi's Effigy)

जवाहरलालनेहरुविश्वविद्यालयस्य छात्राः दशहरापर्वणि नरेन्द्रमोदिप्रतिकायदहनम् अकुर्वन् इति श्रूयते। मन्ये तत् युक्तम् एव। मत्सम मोदिप्रशंसकेभ्यः इदं न दुःखकारणं भवेत्। छात्राः नागरिकाः स्वमतं येनकेनप्रकारेण प्रकटीकुर्युः इति मम मतम् अस्ति। अभिप्रायं स्वमतं स्वेच्छां च व्यक्तीकरणे का अपि बाधा न भवेत् इति मम मतम्। सर्वे स्वाधीनतया मुक्तरूपेण आचरेयुः वदेयुः च इति मम मतम्। विचाराणां मुक्तादानप्रदानं समाजाय अनिवार्यम् अस्ति। विचाराणां निरोधः समाजे रोगकारणम् एव। मुक्तः समाजः एव अनामयः समाजः भवति।

२०१६-१०-१३ गुरुवासरः (2016-10-13 Thursday)

धन्यवादः (Thank You)

नमांसि। केन्बराहिन्दूसमाजेन मन्दिरे गतदशदिवसपर्यन्तं नवरात्रपर्व दशहरापर्व च हर्षोल्लासेन परिपालितम्। पर्वणि दूर्गापूजा गरबानृत्यं भोजनप्रसादः इद्यादयः नैकानि इष्टानि कर्माणि अभवन्।
ये सर्वे भक्ताः मन्दिरे नवरात्रपर्वणः दशहरापर्वणः च आयोजने साहाय्यम् अकुर्वन् तेभ्यः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः। ये सर्वे भक्ताः मन्दिरे नवरात्र-दशहरा-उत्सवे मन्दिरम् आगम्य भागं समभजन् तेभ्यः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः च धन्यवादान् व्याहरामः।
दशदिवसपर्वणि प्रत्येकस्मिन् दिवसे मन्दिरे भक्ताः भोजनप्रसादं समभजन्। ये सर्वे भक्ताः भोजनप्रसादं पचने पाकशालां मार्जने पात्राणि प्रक्षालने करसेवाम् अकुर्वन् तेभ्यः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः।
अस्माकं वार्ताहरः संश्रावयति दशहरापर्वणि प्रायः सप्तशतं भक्ताः रावणदहनसमये आसन्। मन्यामहे सर्वे भक्ताः हर्षोल्लासेन पूरिताः अभवन्।
सर्वे भक्ताः धन्यवादार्हाः सन्ति किन्तु विशेषत्वे केचन् भक्ताः धन्यवादार्हाः सन्ति।
प्रथमे आदरणीयाः अस्माकं प्रियाः पण्डिताचार्यप्रकाशपाण्डेयमहाभागाः धन्यवादार्हाः। सः अस्य पर्वणः प्राणः आसीत्। तेभ्यः पण्डितेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः।
गरबानृत्ये सुरवृन्दः इति नाम आख्याताः कलाकाराः गुर्जरप्रदेशात् अत्र आगम्य गानं वादनं च अनुष्ठितवन्तः। तेभ्यः कालाकारेभ्यः धन्यवादान् व्याहरामः। तं कलाकारवृन्दम् अत्र आनयनाय केन्बरागुर्जरसमाजाय धन्यवादान् व्याहरामः।
रावणस्य प्रतिमायाः दानाय ओस्ट्रेलियाहिन्दूपरिषदे धन्यवादान् व्याहरामः।
अस्मिन् उत्सवे नैके भक्ताः साहाय्यम् अकुर्वन् तस्मात् तेषां सर्वेषां भक्तानां नाम्नां सूचनम् अनेकानि नामानि विस्मृत्य विना कर्तुं न शक्नुमः तस्मात् भक्तानां नामानि अत्र न उद्घोषयामः। क्षम्यताम्।
अन्ते पुनः सर्वेभ्यः भक्तेभ्यः धन्यवादः।

Dashehara Canberra 2016
Dashehara Canberra 2016

A wonderful video of Ravan Dahan – https://www.facebook.com/himanshu.pota/videos/10154608864714660/?l=1347102111319939809

२०१६-१०-१२ बुधवासरः (2016-10-12 Wednesday)

दूरान्तिकार्थेभ्यो द्वितीया च॥२।३।३५॥ (Far and close accusative case)

दूरान्तिकार्थेभ्यो द्वितीया च॥२।३॥३५॥ अपि अस्मात् सूत्रेण इदं लेखितुं शक्यते?
ग्रामं ग्रामेण ग्रामात् ग्रामस्य ग्रामे वा पुरतः नदी अस्ति।
ग्रामं ग्रामेण ग्रामात् ग्रामस्य ग्रामे वा पृष्ठतः सरोवरम् अस्ति।

२०१६-१०-११ मङ्गलवासरः (2016-10-11 Tuesday)