प्रापकः (One who gets or obtains)

इयम् आकाशवाणी इति समाचारे भारतीयप्राविधिकसंस्थानां प्रवेशनं विषये अस्ति – राज्यशिक्षामण्डलेषु सर्वाधिकाङ्कप्रापकाः प्रतिशतं विंशतिः छात्राः – इति। Students getting highest twenty per cent marks in the state boards.
अहं न तु धनप्रापकः किन्तु आशीर्वादप्रापकः अस्मि।

२०१२-०६-३० शनिवासरः (2012-06-30 Saturday)

निर् + चिञ् (To decide)

निर् + चि + शप् + तिप् -> निर् + चे + अ + ति  -> निर् + चयति
निर् + चयति -> निश्चयति (खरवसानयोर्विसर्जनीयः, विसर्जनीयस्य सः, स्तोः श्चुना श्वुः)
निश्चयति निश्चयतः निश्चयन्ति
निश्चयसि निश्चयथः निश्चयथ
निश्चयामि निश्चयावः निश्चयामः

२०१२-०६-२९ शुक्रवासरः (2012-06-29 Friday)

उगिदचाम्॥७-१-७०॥ (uk indicatory suffixes 7.1.10)

उगिदचां सर्वनामस्थानेऽधातोः नुम् अङ्गस्य॥७-१-७०॥ अनेन सूत्रेण भवन्ति कनीयस् इति शब्दस्य रूपाणि
प्रथमा – कनीयान् कनीयांसौ कनीयांसः
द्वितीया – कनीयांसम् कनीयांसौ कनीयसः
किन्तु चन्द्रमस् इति शब्दस्य रूपाणि भवन्ति
प्रथमा – चन्द्रमाः चन्द्रमसौ चन्द्रमसः
द्वितीया – चन्द्रमसम् चन्द्रमसौ चन्द्रमसः
केवलः सर्वनामस्थाने (प्रथमा – एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्, द्वितीया – एकवचनम् द्विवचनम्, इति) रूपाणि भिन्नानि सन्ति। अवशिष्टानि रूपाणि समानानि भवन्ति।

२०१२-०६-२८ गुरुवासरः (2012-06-28 Thursday)

पाणिनि-कन्या-महाविद्यालयः (Panini Girls College)

श्रीभट्टवर्येण इदं जालपत्रं http://ganga-sanskrit.blogspot.in/2010/10/panini-kanya-mahavidyalaya.html सूचितम्। तस्मिन् जालपत्रे महाविद्यालयस्य समीचीनं विवरणम् अस्ति। इदानीम् अहं पण्डित-ब्रह्मदत्त-जिज्ञासु-वर्येण लिखितं संस्कृत-पठन-पाठन-की-अनुभूत-सरलतम-विधि इति पुस्तकं पठामि। अयं महाविद्यालयः तेन पण्डितेन आरब्धः। मम मनसि श्रीजिज्ञासुवर्याय अत्यन्तः आदरः अस्ति।

२०१२-०६-२७ बुधवासरः (2012-06-27 Wednesday)

निदाघः (The hot season)

इयम् आकाशवाणी इति अस्य २४-०६-२०१२तमस्य दिवसस्य समाचारे ग्रीष्म-प्रकोपस्य चर्चा अस्ति। निदाघ-स्थितिः गभीरा अस्ति। चुरु-नगरे पञ्च-दशमलावाधिक-त्रि-चत्वारिंशन्मितं तापमानमाकलितम्। अहं मन्ये  पञ्च-दशमलावाधिक-त्रि-चत्वारिंशन्मितं इति 43.5 degree C इति अस्ति। कथं 43.52 इति संस्कृतभाषायां लेखितुं शक्यते।

२०१२-०६-२६ मङ्गलवासरः (2012-06-26 Tuesday)

अमरनाथयात्रा (Amarnath Yatra)

इयम् आकाशवाणी इति वार्तायां श्री-अमरनाथयात्रायां कति जनाः सन्ति तस्य विवरणम् अधः लिखितम् अस्ति।
चतुनण्णर्वत्यधिक-द्विशतोत्तर-द्विसहस्रंयात्रिणः विद्यन्ते – २२९४
ऊनसप्तत्यधिकचतुश्शतोत्तरैकसहस्रं पुरुषाः – १४६९
षट्सप्तत्यधिकचतुःशतं महिलाः – ४७६
अष्टोत्तरैकशतं बालाः – १०८
एकचत्वारिंशदधिकद्विशतं साधवः – २४१
चतुष्षष्टिः यानाधिरूढाः सुरक्षकार्मिकादयश्च समाविशन्ति – ६४
पुरुषाः महिलाः बालाः साधवः सुरक्षाकार्मिकादयः मिलित्वा २३५८ इति भवन्ति। कथं यात्रिणां संख्या २२९४ इति भवति? चतुष्षष्टिः सुरक्षाकार्मिकादयः ६४ अतः २३५८ – ६४ = २२९४।

२०१२-०६-२५ सोमवासरः (2012-06-25 Monday)

संस्कृतनिबन्धाः (Sanskrit Essays)

शङ्करवर्यः लिखति http://sanskritessays.blogspot.in/ has nearly 30 Sanskrit essays meant for Sanskrit students.
अस्मिन् जालपत्रे नैके छात्राः संस्कृत-निबन्धाय आगच्छन्ति। अहम् आशासे ते छात्राः संस्कृत-निबन्ध-जालपत्रे ईप्सितं निबन्धं प्राप्नुयुः।

२०१२-०६-२४ रविवासरः (2012-06-24 Sunday)

शक् अनिट् धातुः (To be able – not it – root)

सः गन्तुं न शक्ष्यति।
शक् + ल्युट् = शकन (अपि शकनम् इति प्रयोगः अस्ति?)
शक् + क्त = शक्त, शक् + क्तवतु  = शक्तवत्, शक् + क्त्वा = शक्त्वा। अत्र इडागमः न भवन्ति।
शक् + तुमुन् = शक्तुम्, शक् + तव्यत् = शक्तव्य, शक् + तृच्=  शक्तृ।
विवरणाय कृपया पठतु – व्यावहारिकं पाणिनीयम् इति श्री-अरविन्दाश्रमेण प्रकाशितं पुस्तकम्।
यदि अत्र दोषाः सन्ति तर्हि पण्डिताः सूचयन्तु।

२०१२-०६-२३ शनिवासरः (2012-06-23 Saturday)

परामृष्टाम् (Seized)

तवादर्शनजः शोको भूयो मां परितापयेत्।
दुःखाद्दुःखपरामृष्टां दीपयन्निव वानर॥५-३९-२३॥
http://avg-sanskrit.org/तरिष्यन्ति-3ap-लृँट्/
अस्मिन् जालपत्रे मया तरिष्यन्ति इति पदस्य सिद्धिं दृष्टम्। तत्र अयं रामायणस्य श्लोकः अस्ति।

परामृष्टाम् इति किं प्रातिपदिकं का विभक्तिः किं वचनम्?

२०१२-०६-२२ शुक्रवासरः (2012-06-22 Friday)

निर्समयः (Without Condition)

ते आन्दोलनं निर्समयं त्यक्ष्यन्ति। समयः इति कालः अपि अर्थे प्रयुज्यते।
समयं करोति makes an agreement, तेन सह समयं संवदति makes agreement with him, समयं ददाति offers terms of agreement, समयं अभिदधाति state the terms of an agreement, समयं गृह्णाति enters into an agreement, समयं रक्षति keeps an agreement, समयं त्यजति breaks an agreement, समयं तिष्ठति keeps an agreement, समयं निवेशयति imposes conditions of an agreement.

२०१२-०६-२१ गुरुवासरः (2012-06-21 Thursday)