शर्वान्मया श्रुतम् (What I heard from Shiva)

स्वतो मे नास्ति विज्ञानं किं तु शर्वान्मया श्रुतम्।
उज्जयिन्यां श्मशाने यच्छृणु तत्कथयामि॥कथासरित्सागरः कथापीठलम्बकः १ द्वितीयस्तरङ्गः अष्टमः श्लोकः॥
गतरात्रौ अहं स्वपन् अचिन्तयं कथं शर्वान् इत्यत्र द्वितीयाविभक्तिः बहुवचनम्। सहसैव उद्योतोऽद्योतत तस्मिन् उद्योते यरोऽनुनासिकेऽनुनासिको वा (८.४.४५) इति अपश्यम्। तस्मात् शर्वात् मया इति ज्ञातम्।
न जाने कतिवारं मया इदं सूत्रं पठितम् किन्तु प्राप्तकाले व्यस्मरम्। खलु मात्रज्ञानात् प्रयुक्तज्ञानं विशिष्यते।

२०२०-०७-१४ मङ्गलवासरः (2020-07-14 Tuesday)

शास्त्रार्थः (Dialectic)

Dialectic इति मया वारं वारं पठितम्। कुत्रापि पठित्वा मया dialectic इत्यस्य अर्थः तर्कः इति मतः। किन्तु ह्यः अहमवागच्छं dialectic इत्यस्य विशिष्टोऽर्थोऽस्ति। मन्ये सः अर्थः यथा पूर्वपक्षः उत्तरपक्षः सिद्धान्तपक्षः इति तथा dialectic इत्यपि।
आश्चर्यमस्मिन् लेखे https://en.wikipedia.org/wiki/Dialectic पूर्वपक्ष इत्यादयः चर्चैव नास्ति।

२०२०-०७-१३ सोमवासरः (2020-07-13 Monday)

सत्त्ववादः (Existentialism)

सर्त्रामहाभागस्य existentialism इति दर्शनमस्ति। तेन लिखितानि पुस्तकानि पठनस्य मया पुरा प्रयासः कृतः किन्तु कदापि अंशमात्रमपि न अवगतम्। अद्येमां वार्तां पठित्वा मन्ये किञ्चिदवबोधामि। अयं लेखः समीचीनोऽस्ति।

9279222-4x3-xlarge
Sartre argued that “existence precedes essence”, meaning that who and what we are — our “essence” — is determined by our behaviour and actions, rather than by some sort of innate nature, or by a set of qualities projected onto us by someone else.

२०२०-०७-१२ रविवासरः (2020-07-12 Sunday)

यदाश्रौषम् (When I heard)

यदाश्रौषं धनुरायम्य चित्रं
विद्धं लक्ष्यं पातितं वै पृथिव्याम्।
कृष्णां हृतां प्रेक्षतां सर्वराज्ञां
तदा नाशंसे विजयाय सञ्जय॥श्रीमहाभारतम् आदिपर्वणि प्रथमोऽध्यायः १५०॥
श्रु श्रवणे (to hear, to listen) भ्वादिः परस्मैपदी सकर्मकः अनिट् लुङ्लकाररूपाणि –
अश्रौषीत् अश्रौष्टाम् अश्रौषुः
अश्रौषीः अश्रौष्टम् अश्रौष्टः
अश्रौषम् अश्रौष्व अश्रौष्म
आशंसे आङ् उपसर्गपूर्वकः शसिँ इच्छायाम् (to wish) भ्वादिः आत्मनेपदी सकर्मकः सेट्

२०२०-०७-११ शनिवासरः (2020-07-11 Saturday)

क्त्वो ल्यप् (Allomorphy)

Allomorphy इत्यस्य अर्थः भवति एकस्मिन्नेव अर्थे पृथक् पृथक् वर्णसमूहानां उपयोगः। यथा – समासेऽनञ्पूर्वे क्त्वो ल्यप् (७.१.३७) इत्यस्मात् विजित्य अपरञ्च जित्वा इत्यत्र क्त्वा ल्यप् इतीमे एकस्मिन्नर्थे एव प्रयुक्तौ स्तः। मम अवबोधनमस्ति इदमेव हि allomorphy.

२०२०-०७-१० शुक्रवासरः (2020-07-10 Friday)

नियोगशून्यं करोमि (I am finishing my work)

मया कुत्रचित् पठितम् स्वात्मानं नियोगशून्यं करोमि इति। इदं वाक्यं मनोहरं खलु। न तु शब्दैः किन्तु अत्र एकेन चित्रेणापि नियोगशून्यम् किमिति पश्यतु।

Capture
अद्य मया चिन्तितं एकस्मिन् शोधप्रकाशने सहसम्पादकस्य मम यः नियोगः अस्ति तस्मिन् नियोगे किं करणीयम् इति पश्यामि। अहो आश्चर्यं यदा जालपत्रे सः मम नियोगः दृष्टः तदा शून्यं शून्यं दृष्ट्वा ज्ञातं अहं स्वात्मानं नियोगशून्यमकरवम् इति।

२०२०-०७-०९ गुरुवासरः (2020-07-09 Thursday)

गिलेनमेक्सवेलवर्या (Ghislaine Maxwell)

सोमवासरे १९ओक्टोबर१९८७तिथौ अंशापणानां अधिकतममवपतनमभवत्।
सम्यग् स्मरामि पण्डिताः जनान् विभ्रामयितुं मा भैषीत् मा भैषीत् इति घोषणां तीव्रेण सर्वेषु सूचनामाध्यमेषु अकुर्वन् इति। ते रोबर्टमेक्सवेलस्य उदाहरणमददुः। पश्य कथं सः चतुरोऽस्ति कस्मात् तेन अस्मिन् विकटस्थितौ अंशापणे महद्धनमर्जयत्। भवान् अपि तेन सदृशः भवतु इति। अचिरं वयमजानं कथं रोबर्टः सर्वान् वञ्चयित्वा धनमर्जयत्। न तु सः किन्तु तस्य तनयापि प्रसिद्धास्ति तस्मिन्नेव कार्ये। इदं मया अद्यैव ज्ञातम्।

GhislaineRobertMaxwellCannes1987
Ghislaine, Robert and Betty Maxwell at Cannes film festival in 1987 (Courtesy The Guardian)

२०२०-०७-०८ बुधवासरः (2020-07-08 Wednesday)

भागभाक् (Someone who has a share (in anything))

अस्मिन् पर्वणि सर्वे जना भागभाजः भवन्ति।
तस्मिन् परिषदि सभायां वा अहं भागभाक् आसम्।
देवा ऊचुः –
यत् त्वयास्मद्धितं कर्म कृतं वै परमाद्भुतम्।
न ते यशः प्रणशिता भागभाक् च भविष्यसि॥२३॥
श्रीमहाभारते आदिपर्वणि सम्भवपर्वणि ययात्युपाख्याने सप्तसप्ततितमोऽध्यायः (गीताप्रेस महाभारत प्रथम खण्ड, पृष्ठम् २४२।)
देवता बोले – ब्रह्मन् ! तुमने हमारे हितके लिये यह बडा अद्भुत कार्य किया है, अतः तुम्हारे यशका कभी लोप नहीं होगा और तुम यज्ञमें भाग पानेके अधिकारी होओगे।
प्रणशिता – प्र णशँ दिवादिः परस्मैपदी लुटलकारः प्रथमपुरुषः एकवचनम् (to get destroyed).

२०२०-०७-०७ मङ्गलवासरः (2020-07-07 Tuesday)

कियदन्तरम् (How much distance?)

ह्यः अहं दिव्यांशुना सह मित्राणि मेलितुमेकं जलपानगृहमगच्छम्। सामान्यतोऽहं बहिर्जलपानाय न गच्छामि किन्तु माईकमानिकाभ्यां सह चिराय नामिलं तस्मात् सहर्षेणागच्छम्। जलपानगृहे नैके जनाः आसन्। उपवेशनायासनानि नासन्। वयमन्तरं दत्त्वा उपाविशाम तस्मात् जनाः वारं वारमागम्यापृच्छन्नपि वयमत्रोपविशेमेति। दिव्यांशुर्दयालुरस्ति स सर्वान्नकथयदुपविशत्विति किन्तु यदा त अन्तरमपश्यन् ते धन्यवादान् दत्त्वान्यद् स्थानमगच्छन्।

CafeDownerwithManikSun5July2020
With Manik Datar at Downer (Photo by Divyanshu) – Sun 5 July 2020

इदानीमपि विषाणुः कथं प्रसरति इति कोऽपि न जानाति तस्मात् प्रार्थये विषाणुविषये तूष्णीं भवतु।
https://www.nytimes.com/2020/07/04/health/239-experts-with-one-big-claim-the-coronavirus-is-airborne.html

२०२०-०७-०६ सोमवासरः (2020-07-06 Monday)

पुनः अमि पूर्वः (६.१.१०७) (Again ami puurvaH)

हरि + अम् = हरिम् इत्यत्र अमि पूर्वः (६.१.१०७) इत्यस्य प्रसङ्गः भवति किन्तु अस्य सूत्रस्य प्रसक्तिः लङ्लकारे परस्मैपदे उत्तमपुरुषैकवचने अपि भवति। यतो हि तत्र तस्थस्थमिपां तान्तन्तामः (३.४.१०१) इति सूत्रेण मिप् इत्यस्य अम् आदेशः भवति।
आप्नु + अम् इत्यत्र अमि पूर्वः (६.१.१०७) इत्यस्य, सार्वधातुकार्धधातुकयोः (७.३.८४) इत्यस्य अपि प्रसक्तिः भवति तस्मात् किं करणीयम्। एका परिभाषास्ति वार्णादाङ्गं बलीयः इत्येतेन आप्नो + अम् -> आप्नव् + अम् -> आप्नवम्।
इदं सर्वं न सम्यग् बोधामि किन्तु यत् मया ज्ञातव्यं तस्य सूचनमत्र करोमि। इदं अमि पूर्वः इति सूत्रम् मद्कृते अष्टाध्याय्यां सूत्राणां बलाबलम् इति नूतनं विश्वं उद्घाटयति।

२०२०-०७-०५ रविवासरः (2020-07-05 Sunday)