शील् – अनुशील् (Practice and Practice repeatedly)

चुरादिगणीयः परस्मैपदी धातुः शील् अभ्यासे प्रयुज्यते। तथा अनुशील् पुनः पुनः अभ्यासे प्रयुज्यते।अहं संस्कृतं नित्यं शीलयामि। अपि भवान् संस्कृतं नित्यं शीलयति। यूयं सप्ताहे एकवारं योगासनं शीलयथ।

त्वं यमपि शिक्षितुम् इच्छसि तम् अनुशीलय। अनुशीलनं शिक्षणस्य मूलम्। मया अद्य प्राणायामं शीलितम्। सः तस्य गृह-पाठं शीलितवान्।

२००६-०६-३० शुक्रवासरः (2006-06-30 Friday)

सर्वयानम् (Buses)

पूर्वं यदा अहं डेलावेयर-विश्वविद्यालये आगच्छत् तदा अस्मिन् एव गृहे अतिष्ठम्। किन्तु पूर्वम् अहं शीतकाले एव अत्र आगच्छम्। अधुना अहं प्रथमवारे ग्रीष्मकाले आगच्छमि। पूर्वं कोऽपि मम गृहात् विशविद्यालयम् स्वयाने अनयत्। अद्य अहम् अचिन्तयम् कथं न सर्वयाने गच्छेयम् इति। मम कश्चित् कष्टः अभवत् किन्तु अद्य अहम् अशिक्षे कथं सर्वयाने आवागमनं कर्तुं शक्यते।

२००६-०१-२९ गुरुवासरः (2006-06-29 Thursday)

प्रथमदिवसः (First day)

अद्य अहं अतीवः क्लान्तः अस्मि। विश्वविद्यालये गत्वा किञ्चित् औपचारिकतां कृतवान्। मम सहकारी सुनीलः अपृच्छत् – अपि कार्यं आरम्भं कुर्वः। अहं तस्य स्वभावं जानामि। किमपि परिस्तिथ्याम् अपि सः कार्यम् एव करोति। अहं तेन सह किञ्चित् वार्तालापम् अकरवम्। तस्य गृहे गत्वा चायपानं कृत्वा स्वगृहे आगत्य अस्वपम्।

२००६-०१-२८ बुधवासरः (2006-06-28 Wednesday)

विमान-यात्रा (Air Travel)

ह्यः रात्रौ मम भार्याः मीतायाः रक्ते अतिशयः शर्करायाः प्रमाणः अभवत्। सा मह्यं वस्तूनि संचयनः कुर्वन् अस्वपत्। मया यथा-तथा सज्जता कृतम्। सिडनीनगरे यदा अहं याने प्राविशं तदा अजानं ते मां व्यवसायिक-कक्षायाम् (business class) आसन्दीका अददुः। ततः सेन्फ्रान्सिस्कोनगरात् यात्रा सुखपुर्वका आसीत्। किन्तु तत्र अजानम् अस्माकम् फिलाडेल्फिनगरस्य उड्डानः पञ्चहोराः विलम्बितः। अहं प्रातःकाले त्रिवादने मम गन्तव्ये स्थाने प्राप्तवान्।

२००६-०१-२७ मङ्गलवासरः (2006-06-27 Tuesday)

गमनस्य आरम्भः (Beginning of the going)

श्वः अहं द्वाभ्यां मासाभ्यां विदेशः गमिष्यामि। षट्‍सु सप्ताहेषु अमेरीकादेशे स्थास्यामि द्वाभ्यां सप्ताहभ्यां भारते स्थास्यामि। अहं सदैव संकल्पः करोमि – आगामि वारे यदा यात्राम् गमिष्यामि तदा न्यूनतः सप्ताहं पूर्वं सर्वं प्रबन्धं पूर्णं करोमि इति। किन्तु कदापि इदं न भवति। अद्य मया अनेकानि कार्यणि कृतानि यतो हि मां गमनस्य पूर्वं किमपि विश्रामं नास्ति।

२००६-०१-२६ सोमवासरः (2006-06-26 Monday)

ऋग्वेद १।४५।१ (Rig Veda 1.45.1)

त्वमग्ने वसूनिह रुद्रान् आदित्यान् उत। यजा स्वध्वरं जनं मनुजातं घृतप्रुषम्॥१।४५।१।कर्ता-कारकः (प्रथमा) – त्वम्

कर्म-कारकः (द्वितीया) वसून्, रुद्रान्, आदित्यान्, स्वध्वरम् ( सु + अध्वरम् ), जनम्, मनुजातम् (born of Manu), घृतप्रुषम् – घृत (ghee) प्रुष् (to sprinkle)

सम्बोधन-कारक – अग्ने

धातुः – यज (मध्यमपुरुषः लोट्-लकारः एकवचनः)

ध्वरम् – fallen

You Agni worship here Vasu-s, Rudra-s, Adityaa-s, the unfallen and upright doers of good deeds, people born of Manu, and sprinklers of ghee (who increase the energy).

२००६-०१-२५ रविवासरः (2006-06-25 Sunday)

ऋग्वेद १।१४।४ (Rig Veda 1.14.4)

त्वेषं वयं रुद्रं यज्ञसाधं वङ्कुं कविमवसे निह्वयामहे॥१।१४।४॥कर्ता-कारकः (प्रथमा) – वयम्

कर्म-कारकः (द्वितीया) – त्वेषम् (shining), रुद्रम्,  यज्ञसाधम्, वङ्कुम् (quick), कविम् (seer of truth)

सम्प्रदान-कारकः (अवस् चतुर्थी) – अवसे (for protection)

धातुः – निह्वयामहे (उत्तमपुरुषः लट्-लकारः बहुवचनः)

We call the quick-shining-effecient enabler of works-seer of truth, Rudra, for our protection.

२००६-०१-२४ शनिवासरः (2006-06-24 Saturday)

तमे ऋग्वेद २।४१।१६ (Superlative in Rig Veda 2.41.16)

अम्बितमे नदीतमे देवितमे सरस्वति।अप्रशस्ता इव स्मसि प्रशस्तिमम्ब नस्कृधि॥ऋ २।४१।१६॥

अम्बितमे – अम्बानां मातॄणाम् वा श्रेष्ठा, नदीतमे – नदीनां श्रेष्ठा, देवितमे – देवीनां श्रेष्ठा, अप्रशस्ता – अयोग्याः अथवा अस्मृद्धाः, स्मसि – स्मः.  कृधि – कुरु।

Oh Mother, the greatest of the mothers, rivers, and devi, oh Saraswavti, we are unfit, make us fit.

Please note how easy it is in Vedic Sanskrit to put तमे after a word to give it the superlative sense.

२००६-०१-२३ शुक्रवासरः (2006-06-23 Friday)

सोपसर्गः भू धातुः (bhuu (to be) with prefixes)

अपि श्वः शीतं दिनम् भविष्यति। भू (be)भवतः पत्रं प्राप्य अहं आनन्दम् अनुभवामि। अनु-भू (feel, experience)

विश्व-विजय-पादकन्दुक-स्पर्धायाम् औस्ट्रेलिदेशः जापानदेशम् पराभवत्। परा-भू (defeated)

हिमालयात् श्री‍गङ्गा उद्भवति। उद्-भू (arises)

सूर्यः शीतम् अभिभवति। अभि-भू (subdues, overcome, attack)

त्यागात् ज्ञानं प्रभवति। प्र-भू (is born)

परिश्रमात् सफलता सम्भवति। सम्-भू (is possible)

भोजनं पक्वमेव (as soon as the food is cooked) बालकाः भोजनालये आविर्भवन्ति। आविः-भू (appear)

२००६-०१-२२ गुरुवासरः (2006-06-22 Thursday)

वितन्तुकेन जागरणसंकेतः (Radio Alarm)

आवयोः कनिष्ठा कन्या ज्वलिता नित्यं वदति – अहं सार्धषठ्वादने जागर्मि इति किन्तु कदापि न जागर्ति। सा कथयति – मया सकाशे किमपि जागरणसंकेतं (alarm) नास्ति तथा अहं कथम् जागृयाम्। गतसप्ताहे तस्याः भ्रातुः परीक्षां पूर्णम् अभवत् तथा सः स्वजागरणसंकेतं ताम् अददात्। ज्वलिता सार्धषठ्वादनस्य वितन्तुके (in the radio) संकेतं स्थापितवान्। विनोदेन तस्याः भगिनी वितन्तुके विशेषप्रसारणं (Special Broadcasting Service Station) योजितवान्। आगामि प्रातःकाले अपि सा न जागरितवती। तस्याः पर्यङ्कम् (bed) गत्वा अहं पृष्टवान् – त्वं कथं न जागृता असि। सा अकथयत् – यदा वितन्तुकः (radio) अध्वनत् तदा तस्मात् कश्चित् विदेशीयां भाषां कार्यक्रमम् आगच्छति। तत् श्रुत्वा अहं पुनः सुप्तवान्।

२००६-०१-२१ बुधवासरः (2006-06-21 Wednesday)