ओषधीरस्मा (Medicine for this)

अश्वावतीं सोमावतीमूर्जयन्तीमुदोजसम्।
आऽवित्सि सर्वा ओषधीरस्मा अरिष्टतातये॥

अयं मम बोधनार्थम् अनुवादस्य प्रयासः अस्ति। अयं तु न सम्यग् अनुवादः। त्रुटयः क्षम्यन्ताम्।
आश्वावतीम् like a horse, सोमावतीम् like the juice soma, ऊर्जयन्तीम् increaser of energy, उदोजसम् increasing the vitality, आ come वित्सि take, ओषधीः herbs, अस्मा (अस्मै -> अस्मा, एचोऽयवायावः॥६.१.७८॥ लोपः शाकल्यस्य॥८.३.१९॥) for this, अरिष्टतातये well-being.
विद्लृ लाभे तुदादिगणीयः सकर्मकः अनिट् उभयपदी धातुः। वित्सि इति लट्लकारः मध्यमपुरुषः एकवचनम् इति।

२०१६-०७-२२ शुक्रवासरः (2016-07-22 Friday)

परिवेषयति (Serves)

सः तस्मै भोजनं परिवेषयति। यजमानः तम् आदरेण श्रद्धया च परिपृच्छय तदिष्टं तस्मै परिवेषयति।
विषुँ सेचने परस्मैपदी सकर्मकः सेट् धातुः अस्ति।
अत्र परिवेषयति इति णिजन्तप्रयोगः। कथम्?

२०१६-०७-२१ गुरुवासरः (2016-07-21 Thursday)

नूतनः संस्कृतवर्गः (New Sanskrit Class)

अत्र केन्बरानगरे हिन्दूमन्दिरे एकः नूतनः संस्कृतवर्गः गतसोमवासरे १८जुलै२०१६तिथौ आरब्धः। ये छात्राः संस्कृतं न जानन्ति किन्तु देवनागरीलिपिम् एकां भारतीयभाषां च जानन्ति तेभ्यः अयं वर्गः अस्ति। अस्मिन् वर्गे संस्कृतशिक्षणं श्रीअरविन्दाश्रमेण प्रकाशिताभ्यां द्वाभ्यां पुस्तकाभ्यां भविष्यति। ते पुस्तके स्तः सरलसंस्कृतसरणिः प्रथमभागः द्वितीयभागश्च इति।

२०१६-०७-२० बुधवासरः (2016-07-20 Wednesday)

वार्तावली – An Open Letter

सुनीलवर्य अन्यसंस्कृतमित्राणि च,

नमो नमः|
भवद्भ्यः अभिनन्दनानि| वार्तावलीकार्यक्रमः गच्छते काले अधिकाधिकः आनन्ददायकः भवति| अर्धहोरावधिः कुत्र गच्छति न जाने| इदानीं कार्यक्रमे विज्ञापनानि दीयते तस्मात् अहम् ऊहे दर्शकानां सङ्ख्या वर्धते इति। सः तु आनन्दविषयः। दर्शकसङ्ख्या सततं वर्धेत इति अस्माकं शुभाशयाः।
भवान् जानाति अहं भवतः सर्वान् आद्रिये इति। अहं भवतः प्रशंसकः अपि अस्मि। भवान् जानाति अर्धहोरावधिः वार्तावलीकार्यक्रमाय कियत् न्यूनावधिः अस्ति इति। तस्मात् यत् किमपि तस्मिन् मध्ये आगच्छति मह्यं न रोचते।
१६जुलै२०१६तिथौ प्रसारितः वार्तावलीकार्यक्रमः मया दृष्टः। साक्षात्कारे हिन्दीभाषा प्रयुक्ता आसीत्। तत् अहं न सोढुं शक्नोमि। अर्धहोरावधिः न्यूना एव तस्मिनवधौ संस्कृतश्रवणस्य आनन्दः यावत् जागर्ति तावत् हिन्दीभाषा तस्य आनन्दस्य खण्डनं करोति।  तं कठोराघातम् अहं सोढुं न शक्नोमि।
मन्ये ये विचाराः तस्मिन् साक्षात्कारे चिन्तिताः ते श्रवणार्हाः सन्ति किन्तु कथं कोऽपि प्रवाचकः साक्षात्कारस्य संवादम् अनुवाद्य संस्कृतभाषायां न कथयति? संस्कृतं विहाय कापि भाषा तस्मिन् कार्यक्रमे न उचिता। मन्ये संवादस्य समासलेखः चीररुपेण संस्कृतभाषायां दूरदर्शनपटे दृष्टुं शक्यते किन्तु तत् तु न संस्कृतश्रवणं समम् आनन्दं ददाति।
तत् परं अस्य कार्यक्रमस्य नैके श्रोतारः दर्शकाः च भवेयुः ये हिन्दीभाषाम् अथवा आङ्ग्लभाषां न जानन्ति तथा कथं तयोः भाषयोः प्रयोगः?
सम्प्रति वार्ताः श्रूयन्ताम् इति डीडीन्यूजवार्ता प्रसारणे अस्मिन् इति वार्तावली इति च अस्मभ्यम् अतीव रोचन्ते। प्राधान्यतया भवतां प्रयुक्ता भाषा शब्दचयनं च रोचेते तस्मात् कथं तत् श्रवणं वर्धेत इति विचिन्त्य इमं सन्देशं प्रेषयामि। प्रार्थयामहे मा अन्यथा चिन्तयतु।
लेखने त्रुटयः श्रम्यन्ताम्।
इति भवदीयः
हिमांशुः
२०१६-०७-१९ मङ्गलवासरः (2016-07-19 Tuesday)

गौः (Cow or Bull)

गो (ओकारान्तः पुँल्लिङ्गः)
गौः गावौ गावः
गाम् गावौ गाः
गवा गोभ्याम् गोभिः
गवे गोभ्याम् गोभ्यः
गोः गोभ्याम् गोभ्यः
गोः गवोः गवाम्
गवि गवोः गोषु
हे-गौः हे-गावौ हे-गावः

२०१६-०७-१८ सोमवासरः (2016-07-18 Monday)

गोपुत्राः (Young Bulls)

मम मित्रं राधाकृष्णशर्मा महोदयः परह्यः एकां महतीं समस्याम् अवर्णयत्। सः गोरक्षाहेतवे गोशालां पालयति। तस्यां गोशालायां प्रायः पञ्चाशत्शताः (50-to-100) गावः सन्ति। गोशालायाः पालने नैकाः समस्याः आगच्छन्ति। प्रथमं तु सः न जानाति कुतः कदा च रक्षणार्थं गावः आगच्छन्ति। गोरक्षकाः यदा खट्टिकतः गाः विमुञ्चन्ति तदा तान् गाः ते अस्यां गोशालायां आनयन्ति। तस्मात् कदापि कति गावः भविष्यन्ति इति ते न जानन्ति।
तत् परं विधर्मिणः गोशालातः गाः चोरयन्ति। तासां गवां विमोचनं इति तत् अपि महती समस्या अस्ति।
इमाः समस्याः तु गोशालायाः पालने सन्ति किन्तु तस्याम् उपरि गोरक्षणे एका अन्या महत्तमा समस्या अस्ति।
ये गोपुत्राः जायन्ते तेषां किं करणीयम्? धेनवः तु अनेकानि कार्याणि कुर्वन्ति तस्मात् जनाः धेनूः पालयन्ति किन्तु गोपुत्रेभ्यः इदानीं किमपि कार्यं नास्ति। कृषिक्षेत्रे कर्षित्राणाम् उपयोगः भवति। कृषिकार्ये कोऽपि वृषभं न उपयुनक्ति तस्मात् यावत् गोपुत्रः जायते तावत् एव ते कमपि गोपुत्रं ददति विक्रीणन्ति वा तस्मात् गोपुत्रस्य रक्षणं महत्तमा समस्या अस्ति।
अपि अस्ति अस्याः समस्यायाः किमपि समाधानम्? यावत् मया तत् श्रुतं तावत् मम मनः पीडयति। किं करणीयम्। कृपया समाधानं सूचयतु।

२०१६-०७-१७ रविवासरः (2016-07-17 Sunday)