अन्यारादितरर्त्तेदिक्शब्दाञ्चूत्तरपदाजाहियुक्ते॥२.३.२९॥ (A panchamii …)

Dr Rama Nath Sharma’s translation: A पञ्चमी occurs after stems in construction with the following: अन्य (other, different) आरात् (far, near) इतर (the one other than) ऋते (without) दिक् शब्द (a directional name) अञ्चुत्तरपद (a directional name which has अञ्चू ‘bend’ as its final member) आच् (a stem terminating in affix आच्(see 5.3.36)) आहि (a stem terminating in affix आहि (see 5.3.37)).
The word दिश् is used in this rule with the word शब्द, perhaps to indicate, thereby, that usages where दिश्, ‘direction’ is used to denote location (देश) or time (काल) are also covered by this rule.
पूर्वः ग्रामात् पर्वतः। पूर्वः ग्रीष्मात् वसन्तः।
अपि अनेन सूत्रानुसारेण अधोलिखिते वाक्ये साधुनी?
षड्भ्यः मासेभ्यः उत्तरं सा आगमिष्यति। पञ्चभ्यः दिवसेभ्यः परं सः गमिष्यति।

२०१९-०६-०८ शनिवासरः (2019-06-08 Saturday)

Advertisements

विशेषणम् (Adjective)

गोविन्दः सर्वेषां भ्रातॄणां ज्येष्ठः।
कालिदासः भारतीयानां कवीनां श्रेष्ठः शेक्स्पीयरः आङ्ग्लभाषायाः सर्वोत्तमः कविः नाट्यकारः च।
युवयोः उभयोः कः ज्यायान्।
विमलाशीलयोः का चतुरतरा।
मोहनगोपालयोः कः विद्वत्तरः।
दिल्लीतः आगरानगरात् लखनौनगरं दूरतरः।
हिमालयः विन्ध्याचलात् उन्नततरः।

२०१९-०४-१२ शुक्रवासरः (2019-04-12 Friday)

प्राप्तकालः सङ्कल्पः (An idea whose time has come)

किञ्चिदस्ति यत् विश्वस्य सर्वाभ्यः सेनाभ्यः अतिरिच्यते तत् तु प्राप्तकालः सङ्कल्पः।
“There is one thing stronger than all the armies in the world and that is an idea whose time has come.” Translations differ; probable origin is Victor Hugo, Histoire d’un crime, “Conclusion-La Chute”, chap. 10.

२०१९-०२-२८ गुरुवासरः (2019-02-28 Thursday)

दुष्करं कार्यद्वयम् (Two difficult things to achieve)

अस्मिन् संसारे दुष्करं कार्यद्वयम्। अन्येषु स्वमतस्य अनुष्ठानम् अन्यस्य धनं स्वयीकरणम् च। आदौ शिक्षकस्य कार्यं परं कार्यं धनाढ्यस्य। दाम्पत्ये एकस्मै अतिदुष्करम् एकस्यै स्वभावनियतम् इदं कार्यद्वयम्।
Two things are very difficult to achieve!!!
1. To plant your ideas in someone else’s head.
2. To put someone else’s money in your own pocket.
The one who succeeds in the first one is called a TEACHER.
And the second is called a BUSINESSMAN.
The one who succeeds in both is called a WIFE.
The one who fails in both is called a HUSBAND!!!

२०१९-०२-११ सोमवासरः (2019-02-11 Monday)

कर्तुं त्वयि इत्यस्मिन् कथं सप्तमीविभक्तिः (to do to you – why saptamii vibhakti?)

तदाशु कर्तुं त्वयि जिह्ममुद्यते विधीयतां तत्र विधेयमुत्तरम्।
परप्रणीतानि वचांसि चिन्वतां प्रवृत्तिसाराः खलु मादृशां गिरः॥किरातार्जुनीयम् १.२५॥
अत्र कथं त्वयि इत्यस्मिन् सप्तमीविभक्तिः भवति। कृपया बोधयतु।

इसलिय तुम्हारे प्रति कुटिल करने को तत्पर है। दुर्योधन के बारे में करने योग्य प्रतिक्रिया शीघ्र कीजिए। दूसरों के द्वारा कहे गए वचनों को इकट्ठा करने वाले मुझ जैसे गुप्तचरों के वचन बताने वाले सूचना देने वाले निश्चय ही (हैं)।

२०१९-०२-१० रविवासरः (2019-02-10 Sunday)

स्वभावो दुरतिक्रमः (Habits are hard to overcome)

जाने स्वभावो दुरतिक्रमः किन्तु सदैव प्रयते स्वस्वभावं अन्येषां स्वभावं च परिवर्तयितुम्। मन्ये तस्मात् लोकेभ्यः अहं न रोचे (रुच्यर्थानां प्रीयमाणः॥१.४.३३॥)।
Habit is too weak to notice till it is too strong to break – Professor Johnson. अपि कापि संस्कृतसुक्तिः अस्ति सा जोन्सनवर्यस्य वाक्यं सम्यग् निगृह्णाति।
मम अनुवादः। शीलः तावत् लाघवेन न लक्षितः यावत् गुरुत्वेन तस्य हननम् अशक्यम्।
भवान् अपि स्वस्य अनुवादम् अत्र स्थापयतु।

२०१९-०२-०४ सोमवासरः (2019-02-04 Monday)

पञ्चतन्त्रे (Panchatantra)

अधोलिखितम् इदं वाक्यं पञ्चतन्त्रे काकोलूकीयं इत्यस्मिन् तृतीये तन्त्रे अस्ति।
रात्रि में आकर वह नित्य उस वटवृक्ष के चारों ओर घूमा करता था।
अस्य वाक्यस्य अनुवादं करोतु तत् परं पश्यतु पञ्चतन्त्रे कथं लिखितम् अस्ति।
मम अनुवादः – रात्रौ आगम्य सः नित्यं तस्य वटवृक्षस्य आवर्तनं करोति स्म।
चिन्तयामि अस्मात् अभ्यासं कृत्वा पञ्चतन्त्रस्य लेखने किं वैशिष्ट्यमस्ति इति ज्ञातुं शक्यते।

२०१९-०१-२२ मङ्गलवासरः (2019-01-22 Tuesday)