गीताजयन्तीमहोत्सवः (Gita Jayanti)

अद्य ८देसम्बर२०१९तिथौ गीताजयन्तीमहोत्सवो मोक्षदायिनी एकादशी च अस्ति। अनेनोत्सवेन दिष्ट्या वर्धन्ते भवन्तः।
अस्मिन्नवसरे मया On the Episode of the Mahabharata Known by the Name Bhagavad-Gita by Georg Wilhelm Friedrich Hegel (in Hegel’s India: A Reinterpretation, with Texts, Aakash Singh Rathore and Rimina Mohapatra, Oxford University Press, 2017) इति निबन्धः पठितः।

278px-Georg_Wilhelm_Friedrich_Hegel00
Georg Wilhelm Friedrich Hegel (Courtesy Wikipedia)

अयं चतुश्चत्वारिंशतपृष्ठनिबन्धः हेम्बोल्टमहाभागस्य गीतानुवादस्य साहाय्येन गीतायां उपरि हेगेलमहाभागस्य चिन्तनमस्ति। अनुवादं विहाय हेगेलवर्यः सेलब्रूकमहाभागस्य लेखानां साहाय्यं केषाञ्चित् ब्रिटिशजनानां मौखिकवर्णनामाधारं च स्वीकरोति। मौखिकवर्णनानि असत्यमेव सन्ति किन्तु अनुवादः सेलब्रूकमहाभागस्य विवरणं यथातथ्यं प्रतीयते। तस्मात् तस्य निबन्धः गौरवमर्हति।

हेगेलवर्यः मन्यते कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन इत्यस्मिन् अन्येषु श्लोकेषु च यत्र कथं किं कर्म कर्तव्यम् इत्यस्य चर्चा अस्ति तत्र यस्य यस्मिन् वर्णे जन्म अभवत् तेन तस्य वर्णस्य कर्माणि कर्तव्यानि इत्यर्थैवास्ति। केषु केषु च वर्णेषु कानि कानि च कर्माणि सन्ति ते भिन्नासु स्मृतिषु दत्तानि सन्ति।
हेगेलमहाभागाः मन्यन्ते यत् किमपि हिन्दवः मन्यन्ते तत् सर्वं कल्पितमेव न तु प्रकृतिं पुरुषं च समीक्ष्य चिन्तनेन रचितम् इति।

अन्ते सः मन्यते विषयः विषयी एकत्वं किमपि आधारं विना मोघचिन्तनमेव अस्ति।
निबन्धे नैके प्रसङ्गाः सन्ति ये मया पूर्वं न ज्ञातम्। स्वस्य मतस्य समर्थने सः विस्तरेण वसिष्ठविश्वामित्रयोः द्वेषस्य कथां व्याख्याति। तस्मात् सः दर्शयति कथं क्षत्रीयः विश्वामित्रममहाभागः ब्रह्मर्षिः भवितुं प्रयासमकरवम्। अनेकसहस्रेण वर्षेण तपश्चर्यं कृत्वा सः ब्रह्मर्षये अकल्पत। वाल्मिकिर्ब्रह्मोऽवतार आसीत् तथापि सः ब्राह्मणेन सदृशो नाभवत् इत्यपि सः उद्धरति।

निबन्धः रोचकोऽस्ति। हेगेलवर्येण हिन्दवः प्रसभं भर्त्सिताः तस्मात् ज्ञातुमिच्छामि अयं महान् दार्शनिकः केन आधारेण अस्मान् भर्त्सयते इति।

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.