कन्दरः (A cave)

कन्दरः – केन जलेन दीर्यते इति कल्पद्रुमः। दॄ विदारे (To burst or break asunder, split open.)

शब्दायन्ते मधुरमनिलैः कीचकाः पूर्यमाणाः
संसक्ताभिस्त्रिपुरविजयो गीयते किन्नरीभिः।
निर्ह्रादस्ते मुरज इव चेत्कन्दरेषु ध्वनिः स्यात्
सङ्गतार्थो ननु पशुपतेस्तत्र भावीसमग्रः॥पूर्वमेघः ६०॥

अन्वयः – अनिलैः पूर्यमाणाः कीचकाः (a hollow bamboo) मधुरं शब्दायन्ते संसक्ताभिः (together) किन्नरिभिः त्रिपुरविजयः गीयते कन्दरेषु ते (your) निर्ह्रादः (thunder) मुरजे (on the drum) ध्वनिः इव स्यात् चेत् (तर्हि) तत्र पशुपतेः (of Shiva) सङ्गीतार्थः (material for music) ननु समग्रः (complete) भावी (will become).

दॄ. दॄ [d], I. 4, 9 P. (दीर्यति, दॄणाति, दीर्ण) इति आप्टेवर्यस्य शब्दकोषः।  धातुपाठे दिवादिगणीयः दॄ न दृश्यते किन्तु तस्य प्रयोगः अस्ति एव।
स्थिरं तु हृदयं मन्ये ममेदं यन्न दीर्यते।
प्रावृषीव महानद्या स्पृष्टं कूलं नवाम्भसा।।रामायणम् 2.20.49।।

२०१९-०२-०६ बुधवासरः (2019-02-06 Wednesday)

Advertisements

4 thoughts on “कन्दरः (A cave)

  1. नायं दिवादिगणीयो धातुः, किं तु *दृ (विदारणे, क्र्यादिगण, परस्मै*दीर्यते इति कर््मणि प्रयोगः! न तु कर््तरि!

    Like

  2. नीलेशवर्यः (http://ashtadhyayi.com/) लिखति –
    This seems to be क्र्यादिगण only, not भ्वादिगण.
    Also, हृद्य is कर्म here, so the कर्तरि translation would be –
    किमपि मम हृदयं न दृणाति । Nothing can shatter my heart.

    When converted to passive voice – मम हृदयम् केनापि न दीर्यते । My heart is not shattered by anything.

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.