रोककाठिन्यम् अवसितम् (Cash Difficulty is Over)

ह्यः मम मित्रेण आलोकेन मुम्बईतः इदं चित्रं प्रेषितम्। चित्रे स्वचालितरोकयन्त्रम् अस्ति। इदं यन्त्रं कार्यं करोति किन्तु तत्र एकोऽपि ग्राहकः नास्ति। तस्मात् मन्ये रोककाठिन्यम् इदानीम् अवसितम्। मन्ये अधिकोषात् (from the banks) स्वधनं यावत् इष्यते तावात् निवर्तयितुं शक्यते। एकः समयः (condition) अस्ति यतो हि चतुर्विंशतिसहस्रात् अधिकः रोकः पञ्चशतं द्विसहस्रं वा मात्रायाम् एव भविष्यति।

mumbaiworkingatm15jan2017

२०१७-०१-१६ सोमवासरः (2017-01-16 Monday)

पृच्छति (Asks)

पृच्छति – लँट्लकारः परस्मैपदी प्रथमपुरुषः एकवचनम्
प्र॒च्छँ ज्ञीप्सायाम् [१३०७] तुदादिः परस्मैपदी अनिट्
प्रच्छ् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
प्रच्छ् लँट् (वर्तमाने लट् (३.२.१२३))
प्रच्छ् ल् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), हलन्त्यम् (१.३.३), तस्य लोपः (१.३.९))
प्रच्छ् ति (तिप्तस्झिसिप्थस्थमिब्वस्मस्तातांझथासाथांध्वमिड्वहिमहिङ् (३.४.७८))
पृच्छ् ति (ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च (६.१.१६))
पृच्छ् श ति (—तुदादिभ्यः शः (३.१.७७))
पृच्छति (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))

२०१७-०१-१५ रविवासरः (2017-01-15 Sunday)

उक्तः विद्धः च (Said and pierced)

एवम् उक्तः हृषीकेशः गुडाकेशेन भारत।
सेनयोरुभयोः मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्॥गीता १.२४॥
उक्तः
वच् क्त (नपुंसके भावे क्तः (३.३.११४))
वच् त (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))
उ अ च् त (वचिस्वपियजादीनां किति (६.१.१५))
उ च् त (सम्प्रसारणाच्च (६.१.१०८))
उ क् त (चोः कुः (८.२.३०))
उ क् त सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
उक्तस् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
उक्तः (ससजुषो रुः (८.२.६६), खरवसानयोर्विसर्जनीयः (८.३.१५))

विद्धः
व्यध् क्त (नपुंसके भावे क्तः (३.३.११४))
व्यध् त (लशक्वतद्धिते (१.३.८), तस्य लोपः (१.३.९))
वि अ ध् त (ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च (६.१.१६))
विध् त (सम्प्रसारणाच्च (६.१.१०८))
विध् ध (झषस्तथोर्धोऽघः (८.२.४०))
विद् ध (झलां जश् झशि (८.४.५३))
विद्ध सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
विद्धस् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
विद्धः (ससजुषो रुः (८.२.६६), खरवसानयोर्विसर्जनीयः (८.३.१५))

२०१७-०१-१४ शनिवासरः (2017-01-14 Saturday)

ऋजुधा (Straight)

अद्य ओट्रेलियापकिस्तानदेशयोः मध्ये फालकक्रीडा (cricket match) आसीत्। फालकक्षेत्रं कियत् बृहत् अस्ति इति सर्वे जानन्ति। अद्य क्रीडायाम् एकेन क्रीडकेन कन्दुकः निहतः। सः कन्दुकः ऋजुधा प्रतिस्पर्धीदलस्य एकस्य क्रीडकस्य हस्तयोः अगच्छत्। सः क्रीडकः स्वस्थानात् ईषदपि न अचलत्। कन्दुकः तस्य वक्षस्थलोन्नतः अपि आसीत्। न क्रीडकः अचलत् न तस्य हस्तौ अचलताम्। कन्दुकः ऋजुधा आगच्छत्। कथम् एतत्।

२०१७-०१-१३ शुक्रवासरः (2017-01-13 Friday)

सम्प्रसारणम् (Samprasaaran)

इग्यणः सम्प्रसारणम्॥१.१.४४॥
वचिस्वपियजादीनां किति॥६.१.१५॥
वच्, स्वपि, भ्वादिगणीयाः धातवः यज् वप् वह् वस् वेञ् व्येञ् ह्वेञ् वद् श्वि इति।
√वच् (वचँ परिभाषणे २. ५८), √स्वप् (ञिष्वपँ शये २. ६३) and also the nine verbal roots beginning with √यज् (यजँ देवपूजासङ्गतिकरणदानेषु १. ११५७)  √वप् (डुवपँ बीजसन्ताने | छेदनेऽपि १. ११५८), √वह् (वहँ प्रापणे १. ११५९), √वस् (वसँ निवासे १. ११६०), √वे (वेञ् तन्तुसन्ताने १. ११६१), √व्ये (व्येञ् संवरणे १. ११६२), √ह्वे (ह्वेञ् स्पर्धायां शब्दे च १. ११६३), √वद् (वदँ व्यक्तायां वाचि १. ११६४) and √श्वि (ट्वोँश्वि गतिवृद्ध्योः १. ११६५)। (From http://avg-sanskrit.org/)

ग्रहिज्यावयिव्यधिवष्टिविचतिवृश्चतिपृच्छतिभृज्जतीनां ङिति च॥६.१.१६॥
ग्रह् ज्या वय् व्यध् वश् व्यच् व्रश्च् प्रच्छ् भ्रस्ज् इति।
The verbal roots √ग्रह् (ग्रहँ उपादाने ९. ७१), √ज्या (ज्या वयोहानौ ९. ३४), √वय् (वयँ गतौ १. ५४७), √व्यध् (व्यधँ ताडने ४. ७८), √वश् (वशँ कान्तौ २. ७५), √व्यच् (व्यचँ व्याजीकरणे ६. १३), √व्रश्च् (ओँव्रश्चूँ छेदने ६. १२), √प्रच्छ् (प्रच्छँ ज्ञीप्सायाम् ६.१४९) and √भ्रस्ज् (भ्रस्जँ पाके ६. ४) take सम्प्रसारणम् (ref. 1-1-45) when followed by an affix which is a कित् or a ङित्।  (From http://avg-sanskrit.org/)

२०१७-०१-१२ गुरुवासरः (2017-01-12 Thursday)

हेम्नः (Of Gold)

तं सन्तः श्रोतुमर्हन्ति सदसद्व्यक्तिहेतवः।
हेम्नः संलक्ष्यते ह्यग्नौ विशुद्धिः श्यामिकापि वा॥रघुवंशकाव्ये १.१०॥

अन्वयः – सदसद् व्यक्तिहेतवः सन्तः तं श्रोतुम् अर्हन्ति हि हेम्नः विशुद्धिः श्यामिका अपि वा अग्नौ संलक्ष्यते।

तं श्रोतुम् अर्हन्ति – deserve to hear that (Raghuvamsha), व्यक्तिः – quality of discrimination, हेतवः – doer. Both put together व्यक्तिहेतवः means the ones who have the quality of discriminating between सदसद् (true and false), सन्तः – gentlemen.
हेम्नः – of the gold, संलक्ष्यते – know, अग्नौ – in fire, विशुद्धिः – qualities, श्यामिका – defects.

भले बुरे की पहचान करने वाले विद्वान् ही इस काव्य को सुनने के अधिकारी हैं क्योंकि सोने का खोटापन अथवा खरापन अग्नि में डालने पर ही जाना जाता है।

पृष्ठ १३, महाकविकालिदासप्रणीत रघुवंश-महाकाव्य (सम्पूर्ण) मल्लिनाथ-कृत सञ्जीवनी-टिका, आचार्य धारादत्त मिश्र-कृत संस्कृत-व्याख्या एवं हिन्दी अनुवाद, तथा श्री जनार्दन पाण्डेय-कृत उपोद्घात सहित – मोतीलाल बनारसीदास २०१४।

२०१७-०१-११ बुधवासरः (2017-01-11 Wednesday)

क्ष्वेडः (Poison)

गुणदोषौ बुधोः गृह्णन्निदुक्ष्वेडाविवेश्वरः।
शिरसा श्लाघते पूर्वं परं कण्ठे नियच्छति॥
गृह्णन् holding इन्दुक्ष्वेडौ moon and poison इव इश्वरः। श्लाघते praise नियच्छति holds back।
The wise person accepts both qualities and faults like God (Shankara) holds moon and poision, praising the qualities with the head (nod of the head or holding it on the head) and holds back the faults (posion) in the throat.

२०१७-०१-१० मङ्गलवासरः (2017-01-10 Tuesday)

चितवान् (Gathered or Selected?)

चितवान् इति पदम् DDNewsसंस्कृतवार्तायाम् प्रायः उपयुक्तम् अस्ति। मन्ये तस्य उपयोगः ते chosen or selected इति अर्थे कुर्वन्ति। मम बोधम् अस्ति ची धातुः collect or gather इति अर्थे अस्ति। कृपया व्याख्यापयतु।
२०१७-०१-०९ सोमवासरः (2017-01-09 Monday)

केन्बरानगरं प्रत्यागच्छाव (Returned to Canberra)

अद्य प्रातः सार्धदशवादने न्यूकासलतः निर्गम्य द्वादशवादने सिडनीनगरम् आगतम्। दिव्यांशुः ज्वलिता च सिडानीनगरे अविरमताम्। अस्माकं यानं दिव्यांशुः सिडनीनगरे एव अरक्षत् अहं मम भार्यया सह सर्वयानेन केन्बरानगरं प्रत्यागच्छं यत्र शुचिता आवयोः स्वयानेन गृहं नेतुम् आगच्छत्। यावत् सा आवयोः अपश्यत् तावत् सा आवयोः स्वयानस्य कुञ्चिकाम् अददात् अकथयत् च भवन्तौ गृहं गच्छताम् अहं मम मित्रेभिः सह मिलित्वा किञ्चित् कालपरं गृहम् आगमिष्यामि इति।

२०१७-०१-०८ रविवासरः (2017-01-08 Sunday)

केव्ससमुद्रतीरे नोबीस्-हेड च (Caves Beach and Nobby’s Head)

प्रातःकाले अस्माकं केशकर्तनम् अभवत्। प्रथमे दिव्यांशुः अकथयत् येनकेनप्रकारेण अद्य मम केशकर्तनं भवितव्यम् इति तत् परं ज्वलीता तेन सह सलग्ना तत् परं अहम्। यावत् मम केशकर्तनं भवति तावत् मम भार्या अपि केशकर्तने संलग्ना।
मध्याह्ने वयं केव्ससमुद्रतीरे अगच्छाम। सायंकाले एक मलेशियादेशीयभोजनालये भोजनम् अकुर्म। रात्रौ नोबीस्-हेड इति समुद्रतीरे अगच्छाम तत्र होरापर्यन्तम् अभ्रमाम च। रात्रौ द्वादशवादने भाटकवासं प्रत्यागच्छाम।

२०१७-०१-०७ शनिवासरः (2017-01-07 Saturday)