ल्युट् प्रत्ययः (lyuT suffix)

भैमीव्याख्यायां कृदन्तप्रकरणे अत्युपयोगिनां धातूनां ल्युट्-रूपाणि सन्ति (पृष्ठाः – २३६-२४१)।
मह्यम् उद्यानगमनं रोचते। नित्यम् अध्ययनं कर्तव्यम्। भवतः आगमनं कदा भविष्यति।

१. अर्जनम्
अर्जँ अर्जने [७३०] भ्वादिः परस्मैपदी सेट्
अर्ज् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
अर्ज् ल्युट् (ल्युट् च (३.३.११५))
अर्ज् यु (लशक्वतद्धिते (१.३.८), हलन्त्यम् (१.३.३), तस्य लोपः (१.३.९))
अर्ज् अन (युवोरनाकौ (७.१.१))
अर्ज् अन सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
अर्जनम् (अतोऽम् (७.१.२४))

२. भवनम्
भू सत्तायाम् [२५] भ्वादिः परस्मैपदी सेट्
भू ल्युट् (ल्युट् च (३.३.११५))
भू यु (लशक्वतद्धिते (१.३.८), हलन्त्यम् (१.३.३), तस्य लोपः (१.३.९))
भू अन (युवोरनाकौ (७.१.१))
भो अन (सार्वधातुकार्द्धधातुकयोः (७.३.८४))
भवन (एचोऽयवायावः (६.१.७८))
भवन सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
भवनम् (अतोऽम् (७.१.२४))

३. भोजनम्
भु॒जँ पालनाभ्यवहारयोः [१४५५]रुधादिः परस्मैपदी अनिट्
भुज् (उपदेशेऽजनुनासिक इत् (१.३.२), तस्य लोपः (१.३.९))
भुज् ल्युट् (ल्युट् च (३.३.११५))
भुज् यु (लशक्वतद्धिते (१.३.८), हलन्त्यम् (१.३.३), तस्य लोपः (१.३.९))
भुज् अन (युवोरनाकौ (७.१.१))
भोजन (पुगन्तलघूपधस्य च (७.३.८६))
भोजन सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
भोजनम् (अतोऽम् (७.१.२४))

ल्युटि केवलः गुणादेशः भवति तस्मात् ल्युट्-रूपाणि सरलानि सन्ति। भैमीव्याख्यायां प्रदत्तेषु ल्युट्-रूपेषु केवलः अधः लिखितेषु रूपेषु विशेषकार्याणि सन्ति।
अय् + ल्युट् + सुँ = पलायनम् (उपसर्गस्यायतौ)
कृप् + ल्युट् + सुँ = कप्लनम्
गुप् + ल्युट् + सुँ = गोपायनम् गोपनम् वा (गुपूँ-धूप-विच्छि-पणि-पनिभ्य आयः)
गुह् + ल्युट् + सुँ = गूहनम् (ऊदुपधाया गोह)
गै + ल्युट् + सुँ = गानम् (आदेच उपदेशेऽशिति)
ग्लै + ल्युट् + सुँ = ग्लानम् (आदेच उपदेशेऽशिति)
त्रै + ल्युट् + सुँ = त्राणम् (आदेच उपदेशेऽशिति)
ब्रू + ल्युट् + सुँ = वचनम् (ब्रुवो वचिः)
मस्ज् + ल्युट् + सुँ = निमज्जनम्
मुर्छ् + ल्युट् + सुँ = मूर्च्छनम् (उपधायां च, अचो रहाभ्यां द्वे)
मृज् + ल्युट् + सुँ = मार्जनम् (मृजेर्वृद्धिः)
रभ् + ल्युट् + सुँ = आरम्भणम् (रभेरशब्लिँटोः)
लभ् + ल्युट् + सुँ = लम्भनम् (लभेश्च)
वे + ल्युट् + सुँ = वानम् (आदेच उपदेशेऽशिति)

२०१५-१२-२८ सोमवासरः (2015-12-28 Monday)