ल्युटि इडागमः (iT with lyuT)

ल्युट्
ल्युट्-प्रत्ययः आर्धातुकः प्रत्ययः अस्ति। आर्धधातुके प्रत्यये प्रथमे इडागमव्यवस्था शोचनीया। प्रत्ययानाम् इडागमनाय सूत्रत्रयं महत्वपूर्णं सन्ति (नेड्‌ वशि कृति (७.२.८), तितुत्रतथसिसुसरकसेषु च (७.२.९), आर्धधातुकस्येड्वलादेः (७.२.३५))।
अनुबन्धः विहाय ल्युट्-प्रत्ययस्य यु इति अवशिष्यते। यु इति वलादिः नास्ति तस्मात् जानीमः ल्युटि इडागमः न भविष्यति। तत् परं यु इत्यस्य अन इति आदेशः भवति। ल्युटि अजन्तधातूनां अजन्तस्य गुणादेशः भवति तत् परम् अव् अय् वा आदेशः भवति। ल्युटि गुणादेशपरं सर्वे धातवः हलन्ताः भवन्ति तथा हल् इति परम् अ इति अस्ति तस्मात् ल्युटि किमपि सन्धिकार्यं न अर्हति। संक्षेपे ल्युटि गुणादेशः इति मुख्यकार्यम् अस्ति। तत् विहाय कानिचित् विशेषकार्याणि सन्ति किन्तु तानि बहूनि न सन्ति।

कथनम्
कथ वाक्यप्रबन्धे वाक्यप्रबन्धने [१८६१] चुरादिः उभयपदी सेट्
कथ णिच् (सत्यापपाशरूपवीणातूलश्लोकसेनालोमत्वचवर्मवर्णचूर्णचुरादिभ्यो णिच् (३.१.२५))
कथ इ (आदिर्ञिटुडवः (१.३.५), तस्य लोपः (१.३.९))
कथ् इ (अतो लोपः (६.४.४८))
कथ् इ ल्युट् (ल्युट् च (३.३.११५))
कथ् इ यु (लशक्वतद्धिते (१.३.८), हलन्त्यम् (१.३.३), तस्य लोपः (१.३.९))
कथ् इ अन (युवोरनाकौ (७.१.१))
कथन (णेरनिटि (६.४.५१))
कथन सुँ (स्वौजसमौट्छष्टाभ्यांभिस्ङेभ्याम्भ्यस्ङसिभ्यांभ्यस्ङसोसाम्ङ्योस्सुप् (४.१.२))
कथनम् (अतोऽम् (७.१.२४))

२०१५-१२-२९ मङ्गलवासरः (2015-12-29 Tuesday)