चुरादिगणेभ्यः ल्युटि

कथ + ल्युट् + सुँ = कथनम्
अत्र कथं चुरादिगणेभ्यः ल्युटि इति अस्मात् णेर्लोपः भवति?
णेर्लोपाय चत्वारि सूत्राणि सन्ति –
णेरनिटि ॥६.४.५१॥
निष्ठायां सेटि ॥६.४.५२॥
जनिता मन्त्रे ॥६.४.५३॥
शमिता यज्ञे ॥६.४.५४॥
किन्तु एतेषु चतुर्षु सूत्रेषु चुरादिगणेभ्यः ल्युटि णेर्लोपः इति न पश्यामि। कथं लोपः? कृपया अवबोधयतु।

3 thoughts on “चुरादिगणेभ्यः ल्युटि

  1. “णेरनिटि” इत्यारभ्य सर्वाण्यपि सूत्राणि चुरादिभ्यो विहितस्यैव णिच एव लोपं विधदते, निमित्तभेदेन।

    १. अनिडादावार्धधातुके प्रत्यये — यथा अत्रैव, ल्यट् प्रत्यये, इडागमाभावात, णेर्लोपः अनिडादावार्धधातुके णेर्लोपे, अनुबन्धलोपे, कथि+यु > युवोरनाकौ इति यु-इत्यस्य “अन” इत्यादेशे, णेर्लोपे, कथ्[इ]+अन > कथन > नपुंसके प्रथमैकवचने सु- प्रत्यये, “स्वमोरंनपुंसकात्” इति सोरमादेशे, “अमि पूर्वः” इति पूर्वरूप एकादेशे, कथन+अम् > कथनम्। इति रूपं भवति।

    एवमेव निमित्तभेदात् णेर्लोपर्थं चत्वारि सूत्राणि।

    Like

  2. निष्ठायां सेटि, णेर्लोपः।

    भावि+इत, भावि+इतवत् – भावितः, भावितवान् इत्यादौ सेटि क्त-प्रत्यये, क्त तु-प्रत्यये च, णेर्लोपस्योदाहरणानि।

    Like

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.