सार्वधातुकाः लकाराः (Tense-terminations applicable to the whole root)
धातूनां विभाजनं दशगणेषु सार्वधातुकेभ्यः लकारेभ्यः अस्ति। लट्-लोट्-लङ्-विधिलिङ्-लकाराः सार्वधातुकाः लकाराः सन्ति। धातूनाम् अन्ते तिङ्प्रत्ययाः योजयित्वा लकाररूपाः कल्प्यते (are made)। सामान्यतः शब्दान् प्रत्ययः अन्ते योज्यते तथा शब्दस्य किमपि परिवर्तनं न भवति। यथा सामान्य + त = सामान्यत। किन्तु सार्वधातुक-लकारेषु यदि प्रत्ययाः योज्यते तर्हि सर्व-धातोः परिवर्तनम् भवति। यथा शक् + ति = शक्नोति। इतः शक्-धातुः शक्नो भवति तदा ति-प्रत्ययः योज्यते। सार्वधातुक-लट्-लकारेषु, गम् + ति -> गच्छ् + ति = गच्छति इति भवति। किन्तु असार्वधतुक-लृट्-लकारेषु गम् + इष्यति = गमिष्यति इति भवति। सार्वधातुक-लकारेषु गम्-धातुः गच्छ् भवति किन्तु असार्वधातुक-लकारेषु गम् एव तिष्ठति।
२००६-०८-२३ बुधवासरः (2006-08-23 Wednesday)
