वारम्, गुणः इत्यादय (once, double, etc.)

एकवारम्, द्विवारम्, त्रिवारम्, चतुर्वारम्, बहुवारम्। once, twice, thrice, four times, many timesद्विगुणः, त्रिगुणः, चतुर्गुणः। double, triple, four times

एकधा, द्विधा/द्वेधा/द्वैधम्, त्रिधा, चतुर्धा, बहुधा। one way, two ways, three ways, four ways, many ways

एकविधः, द्विविधः, त्रिविधः। one kind of, two kinds of, three kinds of

कतमस्, कतमा, कतमत्। who or which of many

कतमसः वारः त्वं रोचसे।

कतमतः आपणात् इदं क्रीणासि।

कतमतयाः कक्षायाः एषः बालकः अस्ति।

२००६-०५-३१ बुधवासरः (2006-05-31 Wednesday)

सङ्ख्यावचकाः विशेषणाः १०१ इत्यादय (Numeral Adjectives Larger like101 etc.)

१०१ – एकाधिकं शतम्/एकोत्तरशतम्/एकशून्यएक

१५१ – एकपञ्चाशतधिकं शतम्/एकपञ्चाशतोत्तरशतम्/एकपञ्च‍एक

४०१ – एकाधिकचतुश्शतम्/एकोत्तरचतुः शतम्/एकशून्यचतुर्

५११ – एकादशाधिकपञ्चशतम्/एकादशोत्तरपञ्चशतम्

७९५ – पञ्चनवत्यधिकसप्तशतम्/पञ्चनवत्युत्तरसप्तशतम्

१३२४ – चतुर्विंशत्यधीकत्रयोदशशतम्/चतुर्विंशत्यधिकत्रिशताधिकसहस्रम्

७९६३५ – पञ्चत्रिंशदधिकषट्‍शतमधिकनवसहस्राधिकसप्तायुतम्।

२००६-०५-३० मङ्गलवासरः (2006-05-30 Tuesday)

सङ्ख्यावचकाः विशेषणाः १००तः बृहत् (Numeral Adjectives Larger than 100)

शतम्, द्विशतम्, त्रिशतम्, चतुश्शतम्, पञ्चशतम्, सहस्रम्।अधोलिखितः श्लोकः (http://www.chitrapurmath.net/sanskrit/step-by-step.htm – Lesson 60)तः।

एकं दश शतं चैव सहस्रमयुतं तथा।

लक्षं च नियुतं कोटिरर्बुदमेव च।

वृन्दं खर्वो निखर्वश्च शङ्खः पद्मश्च सागरः।

अन्त्यं मध्यं परार्धं च दशवृद्ध्या यथाक्रमम्॥

क्रमतः दश गुणि संख्या – दश = १ x १०, शतं = १० x १०, सहस्रम् = १०० x १०, इत्यादि, परर्धम् – १०००००००००००००००००।

शतम्, सहस्रम्, अयुतम् लक्षम् निय्तुम् प्रयुतम् – नपुंसकलिङ्गाः तेषां रुपाः वनम् इव सदैव एकवचने भवन्ति। कोटिः मतिः इव भवति।

२००६-०५-२९ सोमवासरः (2006-05-29 Monday)

सङ्ख्यावचकाः विशेषणाः १-१०० (Numeral Adjectives 1-100)

एकाद्यः चतुरतः त्रिषु लिङ्गेषु रुपाः भवन्ति।एकः एकम् एका, द्वौ द्वे द्वे, त्रयः त्रीणि तिस्रः, चत्वारः चत्वारि चतस्रः।

पञ्च इति अतः आरभ्य सङ्ख्यानां लिङ्गभेदः न भवति।

पञ्चन् षष् सप्तन् अष्टन् नवन् दशन्।

एकादशन्, द्वादशन्, त्रयोदशन्, चतुर्दशन्, पञ्चदशन्, षोडशन्, सप्तदशन्, अष्टादशन् – रुपाः पञ्चन् इव।

एकोन्नविंशति विंशति।

[ एक, द्वा, त्रयः, चतुः, पञ्च, षड्, सप्त, अष्टा, नव ] + [ विंशति, त्रिंशत्, चत्वारिंशत्, पञ्चाशत्, षष्टि, सप्तति, अशीति, नवति ] 

विंशति इत्याद्यः रुपाः नित्य एकवचने एव मति-इव भवति। शत् अन्ताः सङ्ख्यानां रूपाः स्त्रिलिङ्गे एकवचने एव विपद्-इव भवति।

२००६-०५-२८ रविवासरः (2006-05-28 Sunday)

लेखकस्य इव प्रयोगः

मया एकः नवीनः username गृहितम्| तत् कृत्वा अहं अस्मिन् ब्लोग-पत्रे लिखामि|

अवधेयम् – यदा learnsanskrit.wordpress.com गच्छतु तदा दक्षिणतः अधः login इति अस्ति | ततः login करणीयं तदा New Post नुदतु| तत् कृत्वा Write Post आगाच्छति|

अस्मिन् पत्रे Itranslator अथवा कमपि क्रमकेन लिखित्वा कृत्त्वा श्लेशितुम् शक्नोति|

हिमांशुः

उत् + स्था धातोः प्रयोगः (Sentences with root ut + sthaa – to get up)

स्था (to stay) भ्वादिगणीय-परस्मैपदी धातुः अस्ति। तिष्ठति, स्थास्यति, अतिष्ठत्, तिष्ठतु, अस्थास्यत्, तिष्ठेत्, इत्यादयः रुपाः भवन्ति।उत् + स्था (get up) धातोः रुपाः – उत्तिष्ठति, उत्थाय, उत्स्थातुम्, उत्स्थापयति, उत्स्थित/उत्स्थिता/उत्स्थितम्,

उत्स्थितवान्/उत्स्थितवती/उत्स्थितवान्, उत्स्थानीयः/उत्स्थानीया/उत्स्थानीयम्, उत्स्थितव्यः/उत्स्थितव्या/उत्स्थितव्यम्।

अहं प्रातः सप्तवादने उत्तिष्ठामि। मम भार्या प्रातः उत्थाय श्रीराधाकृष्णौ नमति। तम् उत्स्थातुं कष्टं भवति। अहं प्रातः बालकान् उत्स्थापयामि। मया अद्य प्रातः पञ्चवादने उत्स्थितम्। अहं ह्यः अष्टवादने उत्स्थितवान्। मम भार्या कथयति – भवता नित्यं षट्वादने उत्स्थानीयम् उत्स्थितव्यं वा।

२००६-०५-२७ शनिवासरः (2006-05-27 Saturday)

कुञ्च् धातोः प्रयोगः (Sentences with root ku~nc – to curl, to reduce)

कुञ्च् भ्वादिगणीय-परस्मैपदी धातुः अस्ति। तस्य रूपाः कुञ्चति, कुञ्चतः, कुञ्चन्ति, इत्यादयः भवन्ति।प्रातः यदा अहं ज्वलितां उत्स्थापयितुं तस्याः कक्षे गच्छामि तदा सा स्वपर्यङ्के प्रच्छदे अधि च अधिकाधिका कुञ्चति। उत्स्थापयितुम् to make (her) get up, पर्यङ्कः bed, sofa,  प्रच्छदः cover, quilt.

अस्मिन् मार्गे अत्याधिकाः कुञ्चनाः अस्ति, सावधानः भव तदा यानं चालय। कुञ्चनः bend.

कुञ्चफलायाः शाकं लाभकारी। कुञ्चफला a kind of gourd.

ता लता कुञ्चिता। That creeper is curled up.

अवधेयम् उत् + स्था (get up) धातोः रुपाः – उत्तिष्ठति, उत्थाय, उत्स्थातुम्, उत्स्थापयति, उत्स्थित/उत्स्थिता/उत्स्थितम्,

उत्स्थितवान्/उत्स्थितवती/उत्स्थितवान्, उत्स्थानीयः/उत्स्थानीया/उत्स्थानीयम्, उत्स्थितव्यः/उत्स्थितव्या/उत्स्थितव्यम्।

२००६-०५-२६ शुक्रवासरः (2006-05-26 Friday)

प्रयोगः

अस्मिन् पत्रे लिखनाय द्वे विकल्पे स्तः | प्रथमः विकल्पः अस्ति, कोऽपि अक्षरसंक्रमके (Itranslator, braha, word) लिखतु तदा तं द्वितकं कृत्वा अत्र संलग्नं करोतु| द्वितीयः विकल्पः अस्ति, अक्षरमाला-इव संक्रमकं स्थापयतु तदा सम्यक् अस्मिन् पत्रे लिखतु|

हिमांशुः

अव्ययप्रयोगः – सप्तमः भागः (Indeclinables – Part VII)

वा (or)

सुखं वा यदि वा दुःखं प्राप्नोषि,समभावः भव। अहं न जाने का अस्ति, शुचिता वा ज्वलिता वा। किं वरं – शीतं वा उष्णम् वा। कः तुङ्गः – रमेशः वा राकेशः वा।

सहसा (all of a sudden)

ज्वलिता सहसा दिव्यांशुम् अताडयत्। शुचिता सहसा उत्थाय गतवती। आकाशः नीलः आसीत् किन्तु सहसा मेघाः आगम्य अवर्षन्।

हि (indeed)

ज्वलिता हि आलसी। केन्बरानगरः हि शिशिरः। भारतः हि तीर्थः। हिमालयः हि तुङ्गः। महाराणाप्रतापः हि वीरः। मुम्ब‍ईनगरः हि धनाढ्यः।

यतो हि (because)

मया शुचिता हता यतो हि सा मां प्रथमम् आर्दत्। अर्द् (to hurt)। मया गतम् यतो हि मया सा आनेतव्या। अहं स्वपिमि यतो हि अहं क्लान्तः। अहं खादामि यतो हि अहं क्षुधितः। सा क्रन्दति यतो हि तेन सा ताडिता।
२००६-०५-२५ गुरुवासरः (2006-05-25 Thursday)

हितोपदेशतः – मित्रलाभः कथा ८ (From Hitopadesh – Mitralabha Kathaa 8)

त्वचः मा विलिख् (scratch, to rub against)।सः ग्रावन् क्षिपति। stone or rock

तस्य वाक्यं निकषः अस्ति। touchstone

सुखं तु भाजनाय। for sharing, division, a recepient, receptacle, a vessel

प्रशंसा मनोबलं विश्रम्भति। to encourage, to inspire with confidence

मा कोऽपि अवर्तिः प्रापयेत्। bad fortune, poverty, distress

तस्याः मन्थरता मम बाधे। slowness, tardiness

सः पर्यङ्के सुप्तति। sofa, bed

२००६-०५-२४ बुधवासरः (2006-05-24 Wednesday)